Không chỉ là trung tâm giao thương lâu đời của Hà Nội, chợ Đồng Xuân đang được định hướng trở thành một không gian nghệ thuật và văn hóa mới thông qua dự án sáng tạo dành cho Festival Thiết kế Sáng tạo 2026. Phương án đề xuất kỳ vọng mang đến diện mạo mới cho khu chợ bằng hệ thống nghệ thuật thị giác, góp phần kết nối lịch sử, văn hóa và đời sống đương đại trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển của thương mại điện tử.
Đồng Xuân – Không chỉ là khu chợ, mà còn là di sản đô thị
Từ lâu, chợ Đồng Xuân đã trở thành biểu tượng của hoạt động thương mại tại Hà Nội, đồng thời lưu giữ nhiều lớp giá trị lịch sử, văn hóa và đời sống cộng đồng của người dân Thủ đô.
Theo nhóm nghiên cứu, khu chợ không đơn thuần là nơi mua bán mà còn là một hệ sinh thái vận hành liên tục, nơi hội tụ các hoạt động kinh tế, giao tiếp xã hội, nghề thủ công truyền thống, văn hóa bản địa và những ký ức đô thị được tích lũy qua nhiều thế hệ.
Tên gọi “Đồng Xuân” cũng gắn liền với lịch sử hình thành khu vực Kẻ Chợ xưa – nơi từng là trung tâm giao thương, sinh hoạt và giao lưu văn hóa của người dân Hà Nội. Chính những giá trị này đã tạo nên bản sắc riêng cho khu chợ suốt hơn một thế kỷ tồn tại.
Thách thức trước làn sóng thương mại điện tử và đô thị hiện đại
Bên cạnh giá trị lịch sử, Đồng Xuân cũng đang đối mặt với nhiều thay đổi khi mô hình mua sắm trực tuyến ngày càng phát triển, trong khi các trung tâm thương mại hiện đại liên tục mở rộng.
Sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng khiến vai trò truyền thống của khu chợ dần bị thu hẹp. Không gian mua bán đông đúc trước đây cũng không còn giữ được sức hút như trước, trong khi hạ tầng bên trong xuất hiện nhiều hạn chế về tổ chức không gian, biển hiệu, lối đi và trải nghiệm dành cho khách tham quan.
Theo đánh giá của nhóm thực hiện dự án, nếu không có những giải pháp đổi mới, Đồng Xuân có nguy cơ đánh mất dần vai trò là không gian sinh hoạt cộng đồng và biểu tượng văn hóa của đô thị.
Đề xuất “cấy ghép” nghệ thuật để hồi sinh không gian chợ
Điểm nổi bật của phương án là xây dựng một hệ thống nghệ thuật mang tính cấu trúc thay vì chỉ trưng bày các tác phẩm đơn lẻ.
Toàn bộ không gian chợ sẽ được tổ chức lại bằng một hệ nhận diện thị giác dựa trên màu sắc, ánh sáng và các tuyến di chuyển nhằm giúp người dân, khách du lịch cũng như người yêu nghệ thuật dễ dàng định hướng khi tham quan.
Bốn tuyến phố bao quanh Đồng Xuân gồm:
- Hàng Khoai
- Cầu Đông
- Đồng Xuân
- Nguyễn Thiện Thuật
sẽ được gắn với bốn gam màu chủ đạo tương ứng với bốn phương hướng Đông – Tây – Nam – Bắc, đồng thời phản ánh đặc trưng ngành hàng của từng khu vực. Bộ nhận diện này kết hợp cùng hệ thống ký hiệu lấy cảm hứng từ năm thanh điệu trong tiếng Việt để tạo nên ngôn ngữ thị giác thống nhất cho toàn bộ dự án.
Không gian nghệ thuật thay đổi theo nhịp sống của khu chợ
Dự án cũng đưa ra hai hình thức trải nghiệm nghệ thuật khác nhau giữa ban ngày và ban đêm.
Ban ngày, các tác phẩm được bố trí tại các khoảng trống, hành lang, mảng tường, trần và khu vực ít ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh, giúp nghệ thuật hòa vào nhịp sống thường nhật.
Khi chợ kết thúc hoạt động, không gian sẽ được chuyển đổi thành một sân khấu nghệ thuật với sự kết hợp của ánh sáng, âm thanh, hình ảnh và các hiệu ứng thị giác nhằm mang đến trải nghiệm hoàn toàn mới cho du khách.
Cách tiếp cận này giúp công trình vừa duy trì chức năng thương mại, vừa mở rộng giá trị văn hóa mà không làm thay đổi cấu trúc vốn có của khu chợ.
Khuyến khích nghệ sĩ khai thác chính chất liệu của Đồng Xuân
Theo định hướng của dự án, các nghệ sĩ sẽ trực tiếp sáng tác dựa trên những yếu tố sẵn có của Đồng Xuân thay vì đưa các tác phẩm độc lập vào không gian.
Nguồn cảm hứng có thể đến từ:
- Kiến trúc và khoảng trống bên trong khu chợ.
- Ánh sáng tự nhiên thay đổi theo thời gian.
- Dòng người, dòng hàng hóa và nhịp sống mua bán.
- Các nghề thủ công truyền thống.
- Âm thanh, lời rao, ký ức và câu chuyện đời sống của tiểu thương.
Những tác phẩm được tạo ra sẽ trở thành một phần của không gian hiện hữu, góp phần làm phong phú thêm trải nghiệm thay vì tách biệt khỏi hoạt động thường ngày.
Hướng tới một “mã nguồn mở” cho di sản đô thị
Nhóm thực hiện kỳ vọng Đồng Xuân sẽ được nhìn nhận như một “mã nguồn mở” của đô thị Hà Nội – nơi luôn có khả năng tiếp nhận các giá trị mới nhưng vẫn bảo tồn được bản sắc vốn có.
Thông qua việc kết hợp nghệ thuật đương đại với không gian truyền thống, dự án hướng tới xây dựng một mô hình di sản sống, nơi lịch sử, thương mại, văn hóa và sáng tạo cùng tồn tại, góp phần đưa chợ Đồng Xuân trở thành điểm đến hấp dẫn trong Festival Thiết kế Sáng tạo 2026 cũng như trong chiến lược phát triển văn hóa đô thị của Hà Nội trong tương lai.