Chính sách mới đang mở rộng dư địa khai thác điện mặt trời mái nhà khi cho phép phần sản lượng chưa sử dụng được đưa lên lưới với tỷ lệ cao hơn trước. Tuy nhiên, thay vì chỉ quan tâm đến khả năng bán điện dư, giá trị thực sự của một hệ thống nằm ở việc thiết kế đúng nhu cầu, tăng tỷ lệ điện tự dùng và bảo đảm hiệu quả vận hành trong thời gian dài.
Từ ngày 26/6/2026, Nghị định 243/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, đưa ra những điều chỉnh đáng chú ý đối với mô hình điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Theo quy định mới, sản lượng điện dư được phép bán lên lưới với tỷ lệ tối đa 50% sản lượng điện phát tại đầu ra của hệ thống, tăng đáng kể so với mức 20% trước đây.
Về cơ chế giá, phần điện dư không áp dụng một mức cố định kéo dài nhiều năm mà được xác định dựa trên giá điện năng thị trường bình quân của năm liền kề trước đó. Theo dữ liệu thị trường điện được dẫn từ Báo Thanh Niên, mức giá điện năng thị trường bình quân năm 2025 là 844,8 đồng/kWh, được sử dụng làm giá tham chiếu cho sản lượng điện dư trong năm 2026.
Những thay đổi này tạo thêm động lực cho thị trường điện mặt trời mái nhà. Dù vậy, mục tiêu cốt lõi của mô hình vẫn là tạo ra điện tại chỗ và sử dụng trực tiếp, còn việc bán phần dư chỉ là giá trị bổ sung.
Điện mặt trời mái nhà: Giá trị lớn nhất nằm ở lượng điện tự sử dụng
Với các hộ gia đình, mái nhà vốn là một phần diện tích sẵn có có thể tận dụng để lắp đặt hệ thống phát điện. Khi hệ thống hoạt động vào thời điểm có bức xạ mặt trời, nguồn điện tạo ra có thể cung cấp trực tiếp cho các thiết bị sinh hoạt.
Lượng điện được sử dụng ngay tại công trình càng lớn thì nhu cầu mua điện từ lưới càng giảm. Đây là yếu tố giúp gia đình kiểm soát chi phí năng lượng và nâng cao hiệu quả đầu tư.
Đối với nhà xưởng, kho hàng, văn phòng, cơ sở kinh doanh và các doanh nghiệp có phụ tải lớn vào ban ngày, lợi ích có thể rõ nét hơn. Điện được tạo ra ngay tại nơi tiêu thụ, giúp giảm lượng điện phải lấy từ hệ thống điện bên ngoài, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp chủ động hơn trong quản lý chi phí vận hành.
Trong trường hợp sản lượng phát ra vượt quá nhu cầu sử dụng tại thời điểm đó, phần điện chưa dùng hết có thể được đưa lên lưới trong giới hạn pháp luật cho phép.
Như vậy, một hệ thống được tính toán hợp lý có thể tạo ra hai nguồn giá trị song song: tiết kiệm chi phí nhờ điện tự dùng và khai thác thêm phần sản lượng dư.
Không chỉ mang lại lợi ích về kinh tế, mô hình này còn góp phần tăng tỷ trọng sử dụng năng lượng tái tạo, giảm phát thải trong quá trình vận hành và phù hợp với xu hướng phát triển công trình xanh, tiết kiệm năng lượng.
Công suất lớn chưa chắc đồng nghĩa với hiệu quả cao
Một trong những sai lầm thường gặp khi đầu tư điện mặt trời là cho rằng hệ thống càng nhiều tấm pin thì khả năng tiết kiệm càng lớn. Trên thực tế, công suất tối ưu phải được xác định dựa trên nhu cầu sử dụng điện thực tế.
Nhiều yếu tố cần được xem xét đồng thời như:
- Mức tiêu thụ điện của công trình.
- Diện tích và khả năng chịu tải của mái.
- Hướng và độ nghiêng mái.
- Điều kiện bức xạ tại khu vực.
- Công suất cần thiết của hệ thống.
- Chất lượng tấm pin, inverter và các thiết bị đi kèm.
- Phương án vận hành và bảo trì.
Khi công suất được lựa chọn sát với phụ tải, tỷ lệ điện tự dùng có thể được nâng cao, lượng điện dư giảm xuống và thời gian hoàn vốn được tối ưu hơn.
Ngược lại, nếu đầu tư vượt quá nhu cầu thực tế, một phần đáng kể sản lượng có thể không được sử dụng trực tiếp, khiến hiệu quả kinh tế của toàn hệ thống không đạt như kỳ vọng.
Từ khảo sát mái đến vận hành: Chất lượng triển khai quyết định hiệu quả lâu dài
Điện mặt trời mái nhà không đơn thuần là việc đưa các tấm pin lên mái và kết nối với hệ thống điện. Đằng sau một công trình vận hành ổn định là cả quá trình từ khảo sát, tính toán phụ tải, thiết kế, lựa chọn thiết bị, lắp đặt, đấu nối, nghiệm thu đến bảo trì.
Trong đó, khảo sát hiện trạng mái là bước đặc biệt quan trọng. Đơn vị triển khai cần đánh giá kết cấu, diện tích khả dụng, hướng lắp đặt, vị trí thiết bị cũng như các yếu tố có thể ảnh hưởng đến hiệu suất và an toàn.
Thiết kế cũng cần được xây dựng theo đặc điểm riêng của từng công trình thay vì áp dụng một phương án chung cho mọi khách hàng.
Một hệ thống tốt cần đồng thời hướng đến:
Đúng công suất – đúng nhu cầu – an toàn khi vận hành – thuận tiện bảo trì – tối ưu hiệu quả đầu tư.
Đặc biệt với nhà xưởng và công trình có diện tích mái lớn, việc tính toán tải trọng, phương án cố định thiết bị, hệ thống điện và khả năng chống chịu điều kiện thời tiết cần được kiểm soát chặt chẽ.
Golden Sea hướng đến giải pháp điện mặt trời phù hợp từng công trình
Với định hướng phát triển các giải pháp xây dựng và hạ tầng đồng bộ, Golden Sea chú trọng cách tiếp cận điện mặt trời mái nhà từ nhu cầu sử dụng thực tế thay vì chỉ tập trung vào quy mô lắp đặt.
Quá trình triển khai được định hướng theo chuỗi từ khảo sát hiện trạng, phân tích nhu cầu điện, thiết kế công suất, lựa chọn thiết bị, thi công, đấu nối đến bảo trì sau lắp đặt.
Đối với mỗi nhóm khách hàng, phương án có thể được điều chỉnh theo đặc điểm riêng. Nhà ở cần ưu tiên khả năng đáp ứng phụ tải sinh hoạt; trong khi nhà xưởng, kho vận hay cơ sở kinh doanh có thể tập trung nhiều hơn vào khả năng khai thác nguồn điện vào ban ngày.
Việc triển khai theo quy trình đồng bộ giúp hệ thống hướng đến không chỉ khả năng phát điện mà còn các yêu cầu về an toàn, độ bền, hiệu suất và tính ổn định trong quá trình sử dụng.
Không chỉ nhìn vào giá bán điện dư
Cơ chế mới đang tạo thêm cơ hội cho điện mặt trời mái nhà, nhưng hiệu quả của một dự án không nên được đánh giá chỉ bằng câu hỏi “mỗi kWh điện dư bán được bao nhiêu?”
Điều quan trọng hơn là:
- Hệ thống tạo ra bao nhiêu điện mỗi năm?
- Bao nhiêu phần trăm sản lượng được sử dụng trực tiếp?
- Chi phí điện hàng tháng có thể giảm bao nhiêu?
- Công suất có phù hợp với phụ tải hay không?
- Hệ thống có bảo đảm an toàn cho công trình?
- Thiết bị có khả năng vận hành ổn định trong thời gian dài?
- Chi phí bảo trì và vòng đời đầu tư được tính toán như thế nào?
Khi những câu hỏi này được giải quyết ngay từ khâu khảo sát và thiết kế, điện mặt trời mái nhà sẽ không chỉ là một khoản đầu tư vào thiết bị mà trở thành một giải pháp quản lý năng lượng dài hạn.
Việc nâng tỷ lệ điện dư được phép bán lên lưới tối đa 50% đang mở ra thêm dư địa cho hộ gia đình và doanh nghiệp khai thác điện mặt trời mái nhà. Tuy nhiên, tự sản xuất và tự tiêu thụ vẫn là nền tảng tạo nên hiệu quả kinh tế của mô hình.
Trong giai đoạn thị trường năng lượng tái tạo tiếp tục phát triển, lựa chọn công suất phù hợp, thiết kế chuẩn xác và thi công đúng kỹ thuật sẽ quyết định phần lớn giá trị mà hệ thống mang lại.
Golden Sea hướng tới việc đưa điện mặt trời mái nhà trở thành một giải pháp năng lượng thực tiễn: khảo sát đúng nhu cầu, thiết kế phù hợp, thi công an toàn và đồng hành trong quá trình vận hành, giúp gia đình, doanh nghiệp và các công trình tận dụng hiệu quả nguồn năng lượng tự nhiên ngay trên chính mái nhà của mình.