Giữa những đồi thông mờ sương của Đà Lạt, vẫn còn đó những công trình mang dấu ấn thời gian như Ga Đà Lạt, Dinh III Bảo Đại, Đại học Đà Lạt hay những dãy biệt thự cổ mang phong cách châu Âu. Ít ai biết rằng, phía sau những công trình nổi tiếng ấy là bàn tay tài hoa của một người thợ xây xuất thân bình dị – ông Võ Đình Dung, người từng được xem là nhà thầu xây dựng số một của Đà Lạt trong nửa đầu thế kỷ XX.
Nhưng điều khiến hậu thế nhớ về ông không chỉ là những công trình bền vững với thời gian, mà còn là một trái tim luôn hướng về người nghèo và những mảnh đời khó khăn.
Từ người thợ xây đến nhà thầu số một Đà Lạt
Sinh ra tại Thừa Thiên – Huế, Võ Đình Dung theo dòng người từ miền Trung lên Đà Lạt khi người Pháp chiêu mộ lao động xây dựng thành phố cao nguyên.
Khởi đầu chỉ là một người thợ xây bình thường, ông miệt mài học nghề, tích lũy kinh nghiệm và không ngừng nâng cao tay nghề. Không qua trường lớp chính quy, ông tự học tiếng Pháp để có thể trao đổi trực tiếp với các kỹ sư và kiến trúc sư người Pháp. Chính sự cầu tiến, tinh thần trách nhiệm và uy tín trong công việc đã giúp ông từng bước khẳng định tên tuổi.
Từ những gói thầu nhỏ, ông dần trở thành nhà thầu chính của hàng loạt công trình quan trọng bậc nhất tại Đà Lạt.
Năm 1932, ông được giao thi công Ga Đà Lạt – một trong những nhà ga cổ và đẹp nhất Đông Dương. Tiếp đó là Dinh III Bảo Đại, nơi làm việc và nghỉ dưỡng của vị vua cuối cùng triều Nguyễn. Năm 1939, ông tiếp tục đảm nhận xây dựng Trường Thiếu sinh quân hỗn hợp Âu – Á, nay là Đại học Đà Lạt.
Không chỉ vậy, hàng trăm biệt thự Pháp, khu phố của người Việt, người Hoa và người Ấn cũng được xây dựng dưới sự điều hành của ông. Có thời kỳ, ông quản lý hơn mười nhà thầu phụ cùng hàng nghìn lao động, trở thành cái tên được cả giới chủ Pháp lẫn người dân Đà Lạt kính trọng.
Danh tiếng của ông lớn đến mức con đường Yagout thời ấy từng được đổi tên thành đường Võ Đình Dung như một sự ghi nhận cho những đóng góp của ông đối với thành phố.
Xây công trình bằng tài năng, xây lòng người bằng nhân nghĩa
Thành công giúp Võ Đình Dung sở hữu nhiều bất động sản và trở thành một trong những người giàu có ở Đà Lạt thời bấy giờ. Nhưng ông chưa bao giờ để sự giàu sang làm mình quên đi những người nghèo khó.
Theo những bậc cao niên tại Đà Lạt, bất kỳ ai lâm cảnh thiếu đói tìm đến, ông đều sẵn lòng giúp đỡ bằng gạo, quần áo hay tiền bạc. Với đồng bào dân tộc bản địa, ông không chỉ hỗ trợ vật chất mà còn trực tiếp dạy nghề phụ hồ, tạo việc làm ổn định và trả công xứng đáng để họ có thể tự nuôi sống gia đình.
Ông hiểu rằng, cho một bữa ăn chỉ giúp người nghèo vượt qua một ngày khó khăn, còn trao một nghề nghiệp là giúp họ thay đổi cả cuộc đời.
Năm 1957, khi Trường Việt Anh được thành lập, ông đã lấy lại khu đất rộng hơn 6.500 m² rồi bán với mức giá tượng trưng chỉ 500 đồng để nhà trường có kinh phí xây dựng.
Không dừng lại ở đó, hằng năm ông còn dành học bổng cho học sinh nghèo vượt khó, miễn học phí cho học sinh dân tộc thiểu số và âm thầm hỗ trợ nhiều gia đình có hoàn cảnh khó khăn.
Những nghĩa cử ấy khiến người dân Đà Lạt nhớ đến ông không chỉ như một nhà thầu tài ba mà còn như một ân nhân của người nghèo.
Giữa thương trường khốc liệt vẫn giữ trọn nhân cách
Danh tiếng càng lớn, sự ganh ghét càng nhiều.
Theo lời kể của các bậc cao niên, từng có thời điểm nhiều đối thủ tìm cách hãm hại ông trong cuộc cạnh tranh các công trình lớn.
Một lần, thông qua giao dịch vật liệu xây dựng, một số đối thủ đã bí mật trà trộn tiền giả vào số tiền thanh toán nhằm đẩy ông vào vòng lao lý.
May mắn thay, nhờ người em ruột phát hiện và báo tin kịp thời, ông đã tiêu hủy toàn bộ số tiền giả trước khi lực lượng chức năng đến khám xét.
Thoát khỏi tai họa, ông không chọn cách trả đũa hay tranh giành hơn thua.
Biến cố ấy khiến ông suy ngẫm nhiều về cuộc đời. Ông quyết định rời bỏ thương trường, ăn chay, chuyên tâm làm việc thiện và dành phần lớn tài sản để xây dựng các công trình tâm linh như chùa Linh Sơn và góp công xây dựng Tổ đình Linh Quang, để lại những giá trị tinh thần lâu dài cho người dân Đà Lạt.
Điều còn lại sau những công trình
Những bức tường rồi sẽ nhuốm màu thời gian. Những con đường có thể đổi tên. Nhưng lòng nhân ái và cách đối nhân xử thế của một con người sẽ luôn được lịch sử ghi nhớ.
Ông Võ Đình Dung đã dành cả cuộc đời để dựng xây thành phố bằng những viên gạch, xi măng và bê tông. Nhưng công trình lớn nhất mà ông để lại không chỉ là Ga Đà Lạt hay Dinh III Bảo Đại, mà chính là niềm tin vào giá trị của lao động chân chính, sự tử tế và tinh thần sẻ chia với cộng đồng.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, những công trình do ông xây dựng vẫn hiên ngang giữa lòng Đà Lạt. Và câu chuyện về người thợ xây năm nào vẫn âm thầm nhắc nhở các thế hệ hôm nay rằng: giá trị của một con người không chỉ được đo bằng những gì họ tạo ra, mà còn bằng những gì họ trao đi cho cuộc đời.